Black History Month - Hành trình từ một ý tưởng đến di sản quốc gia

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử đặc biệt: Tròn một thế kỷ kể từ khi phong trào tôn vinh những đóng góp của người Mỹ gốc Phi được chính thức khởi xướng. Đây không chỉ là một đợt kỷ niệm thường niên, Tháng Lịch sử Đen (Black History Month) đã trở thành biểu tượng cho sự kiên cường, bản sắc văn hóa và nỗ lực bền bỉ nhằm khẳng định vị thế của một cộng đồng trong dòng chảy lịch sử Hoa Kỳ.

Ít ai biết rằng, khởi điểm của Tháng Lịch sử Đen không phải là một tháng trọn vẹn. Câu chuyện bắt đầu vào năm 1926, khi Tiến sĩ Carter G. Woodson, người được mệnh danh là "Cha đẻ của Lịch sử Đen", cùng Hiệp hội Nghiên cứu Đời sống và Lịch sử người Negro (ASALH) thiết lập nên "Tuần lễ Lịch sử người Negro". Với cương vị là một học giả uyên bác và là con trai của một gia đình từng là nô lệ, Woodson thấu hiểu sâu sắc rằng việc xóa nhòa lịch sử cũng chính là xóa nhòa nhân phẩm của một con người. Ông chọn tuần thứ hai của tháng Hai để tổ chức sự kiện này, bởi đây là thời điểm trùng với ngày sinh của hai nhân vật có ảnh hưởng lớn đến tự do của người Mỹ gốc Phi: Tổng thống Abraham Lincoln và nhà bãi nô Frederick Douglass.

Mục tiêu ban đầu của Woodson không chỉ là để vinh danh những cá nhân xuất chúng, mà quan trọng hơn, là để đưa lịch sử của người da đen vào hệ thống giáo dục chính thống, vốn đã bị bỏ quên hoặc bóp méo trong hàng thập kỷ. Ông tin rằng, kiến thức về quá khứ chính là nền tảng để xây dựng lòng tự trọng và sự thấu hiểu lẫn nhau giữa các sắc tộc.

Bước chuyển mình thành biểu tượng quốc gia

Nhờ sự đón nhận nồng nhiệt từ cộng đồng, trường học và các tổ chức xã hội đã biến một tuần lễ ban đầu trở thành một phong trào rộng khắp cả nước. Đến những năm 1960, dưới tác động mạnh mẽ của phong trào Quyền Dân sự, sinh viên và giảng viên tại Đại học bang Kent đã đề xuất mở rộng sự kiện này thành một tháng trọn vẹn.

Năm 1976, vào dịp kỷ niệm 200 năm lập quốc của Hoa Kỳ, Tổng thống Gerald Ford đã chính thức công nhận Tháng Lịch sử Đen trên quy mô liên bang. Ông kêu gọi người dân Mỹ hãy "tận dụng cơ hội này để tôn vinh những thành tựu thường bị lãng quên của những người Mỹ gốc Phi trong mọi lĩnh vực nỗ lực xuyên suốt lịch sử của chúng ta". Kể từ đó, mỗi đời Tổng thống Hoa Kỳ đều tiếp nối truyền thống này, chọn một chủ đề cụ thể cho mỗi năm để định hướng các hoạt động kỷ niệm.

Kỷ niệm 100 năm không chỉ là dịp để nhìn lại quá khứ mà còn là lời nhắc nhở về những thách thức còn hiện hữu. Trong một thế giới đang biến động về chính trị và sắc tộc, thông điệp của Tiến sĩ Woodson vẫn vẹn nguyên giá trị. Tháng Lịch sử Đen năm 2026 là lời khẳng định rằng, những nỗ lực thầm lặng của một thế kỷ trước đã đơm hoa kết trái. Những thành tựu của người Mỹ gốc Phi giờ đây không còn là những "mảnh ghép bên lề" mà đã trở thành một phần không thể tách rời, làm nên sức mạnh tổng thể của quốc gia.