"Demain, dès l’aube” - Victor Hugo : Hành trình tìm kiếm bình yên của một trái tim tan vỡ

Sương sớm giăng trên con đường lạnh lẽo và đặc quánh. Một người đàn ông bước đi, tấm lưng hơi còng xuống, bàn tay siết chặt lấy vài nhành hoa dại vừa hái vội ven đường. Không một lời chia sẻ, không một ánh nhìn về phía cảnh vật huy hoàng của buổi bình minh. Ông chỉ lặng lẽ bước, bởi phía trước, ở một nơi cách xa sự náo nhiệt của cuộc đời, có một bóng hình đang đợi.

​Vậy điều gì khiến người đàn ông này buồn đến vậy? Trong bài viết này, chúng ta hãy cùng lội ngược dòng thời gian về quá khứ để hiểu về nỗi buồn của Victor Hugo trong "Demain, dès l'aube" (Tạm dịch: Ngày mai, lúc rạng đông) - một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông nhé!
 

Victor Hugo - Biểu tượng của nền văn học Pháp thế kỷ XIX 

 Đại thi hào Victor Hugo (1802-1885), được chụp bởi Bertall (1820-1882)

 

Victor Hugo (1802 - 1885) có thể được coi là linh hồn của văn học Pháp thế kỷ XIX. Ông đã để lại một di sản đồ sộ với rất nhiều thể loại, từ những cuốn tiểu thuyết tới những vở kịch huyền thoại. Thế nhưng, đằng sau ánh hào quang của một trong những vị thi hào vĩ đại nhất nước Pháp, có một người cha mang trong mình một nỗi đau chẳng thể nói thành câu, một khoảng trống mãi mãi chẳng thể lấp đầy.

Đó là vào ngày 4 tháng 9 năm 1843, khi Léopoldine - cô con gái mà Victor Hugo yêu thương nhất - đã vĩnh viễn ra đi sau một vụ đắm thuyền đầy bi kịch tại sông Seine. Kể từ thời khắc định mệnh ấy, thế giới trong Victor Hugo đã rẽ sang một lối khác. Demain, dès l'aube, trích trong tập Les Contemplations (1856) không đơn thuần là một tác phẩm văn học mà là một bản tự sự đầy đau đớn, một hành trình tâm tưởng mà ông đã thực hiện rất nhiều lần trong tâm trí để đối diện với nỗi mất mát và kết nối lại với đứa con gái đã quá cố vào ngày giỗ thứ ba của cô. 
 

Cùng đọc bài thơ “Demain, dès l’aube” - Victor Hugo 

 

Demain, dès l’aube, à l’heure où blanchit la campagne,
Je partirai. Vois-tu, je sais que tu m’attends.
J’irai par la forêt, j’irai par la montagne.
Je ne puis demeurer loin de toi plus longtemps.

Je marcherai les yeux fixés sur mes pensées,
Sans rien voir au dehors, sans entendre aucun bruit,
Seul, inconnu, le dos courbé, les mains croisées,
Triste, et le jour pour moi sera comme la nuit.

Je ne regarderai ni l’or du soir qui tombe,
Ni les voiles au loin descendant vers Harfleur,
Et quand j’arriverai, je mettrai sur ta tombe
Un bouquet de houx vert et de bruyère en fleur.
Victor Hugo, extrait du recueil «Les Contemplations» (1856)

Bản dịch tiếng Việt (Sưu tầm) 
Rạng ngày mai khi cánh đồng trắng xoá
Cha sẽ đi… vẫn biết con chờ cha
Băng rừng sâu, vượt núi thẳm non xa
Cha không thể đợi chờ lâu mòn mỏi

Đôi mắt mãi trầm tư cha bước vội
Không nhìn quanh, chẳng nghe tiếng động nào
Khom lưng cong, tay vắt chéo, nghẹn ngào
Đêm sầu đau cũng như ngày nuối tiếc

Hoàng hôn phủ chiều vàng cha chẳng thiết
Chẳng nhìn xa phía cảng ngập màn sương
Cha đến đặt trên nấm mồ con gái thương
Đóa thạch thảo, nhành ô rô thắm biếc… 

Những bước chân lặng lẽ trên con đường tìm về quá khứ

 ​“Demain, dès l'aube, à l'heure où blanchit la campagne,

Je partirai. Vois-tu, je sais que tu m'attends.”

 Những dòng thơ mở đầu vang lên như một lời thề nguyền thiêng liêng. Việc sử dụng thì tương lai đơn (le futur simple) với hàng loạt động từ ở ngôi thứ nhất: “je partirai”, “j’irai”, “je ne regarderai”,... tạo nên một nhịp điệu dứt khoát, tiến về phía trước. Điều này thể hiện rằng hành trình mà ông đang đi không phải là một dự định mơ hồ, một ý niệm trong tâm tưởng mà là một chuyến đi mang tính tất yếu của tình phụ tử. 

Trong suốt cuộc hành trình đi đến nơi cô con gái yêu Léopoldine an nghỉ, Victor Hugo đã tạo ra một sự đối lập (l'antithèse) khắc nghiệt giữa thế giới thiên nhiên tràn đầy sức sống và nội tâm u tối của chính mình. Cảnh vật bên ngoài vẫn chuyển động, nhưng ông đã khước từ vẻ đẹp của thế giới bên ngoài và chìm vào sự cô độc tuyệt đối: 

​“Je marcherai les yeux fixés sur mes pensées,
Sans rien voir au-dehors, sans entendre aucun bruit,”

Sự im lặng đến đáng sợ này là cách duy nhất để một người cha giữ được trọn vẹn sợi dây liên kết với cô gái yêu quý của ông. Cả thế giới rực rỡ với sắc hoàng hôn buông xuống (l’or du soir) hay những cánh buồm xa xăm (les voiles au loin) đều lùi về phía sau. Để rồi, khi hành trình khép lại trước nấm mồ lạnh lẽo, ông đặt lên đó món quà cuối cùng: 

​“Et quand j'arriverai, je mettrai sur ta tombe
Un bouquet de houx fleuri et de bruyère en fleur.”

Việc ông lựa chọn nhành ô-rô (le houx fleur) - một loài cây lá gai luôn xanh tốt quanh năm và hoa thạch thảo (la bruyère en fleur) - một loài hoa dại có thể phát triển một cách bền bỉ ngay cả trên những vùng đất hoang, là một hành động mang tính biểu tượng sâu sắc. Đây không chỉ là những đóa hoa tưởng niệm, mà là lời khẳng định cho một tình phụ tử bất diệt, sẽ không bao giờ phai tàn theo thời gian hay bị chia cắt bởi bốn chữ "âm dương cách biệt”. 

Tạm kết 

Régis Gonzalez, A demain, Léopoldine, 2021. (Nguồn: Poetica)

 

Để kết lại, bài thơ Demain, dès l’aube không chỉ là một kiệt tác về mặt kỹ thuật thơ ca Pháp, mà còn đại diện cho một hành trình đi tìm lại sự bình yên trong tâm bão của một linh hồn phải đối diện với sự mất mát quá đột ngột. Có lẽ vậy, qua tác phẩm này, đôi khi sự giải thoát không nằm ở việc lãng quên hay trốn chạy khỏi cảm giác đau đớn, mà nằm ở cách ta đối diện với nỗi đau và chấp nhận nó là một phần không thể thiếu làm nên chính tâm hồn ta.