Dương Lệ Bình và hành trình kể chuyện bằng cơ thể và âm nhạc

  Dương Lệ Bình (杨丽萍 – Yáng Lìpíng) là một trong những nghệ sĩ múa hiếm hoi của Trung Quốc có thể đưa nghệ thuật dân gian lên tầm ngôn ngữ biểu đạt mang tính quốc tế. Sinh ra tại Vân Nam (云南,Yúnnán), bà lớn lên giữa thiên nhiên và đời sống văn hóa của các dân tộc thiểu số, nơi múa không phải là kỹ thuật sân khấu mà là một phần tự nhiên của cuộc sống.

  Khác với nhiều vũ công chuyên nghiệp, Dương Lệ Bình không bắt đầu từ trường lớp bài bản. Bà tiếp xúc với nghệ thuật múa từ rất sớm thông qua đời sống thường nhật: những điệu múa dân gian, những chuyển động của chim muông, cây cỏ, dòng nước. Bà từng chia sẻ rằng mình “học múa từ thiên nhiên”, từ cách một con chim vỗ cánh hay một chiếc lá rung trong gió. Chính cách tiếp cận này đã tạo nên phong cách rất riêng: không nặng kỹ thuật trình diễn mà giàu tính cảm nhận, mềm mại nhưng có chiều sâu nội tâm. 

  Để duy trì vóc dáng mảnh mai và phong thái nhẹ nhàng dù đã ở độ tuổi U70, Dương Lệ Bình đặt ra cho bản thân những yêu cầu vô cùng khắt khe. Bà kiểm soát chế độ ăn uống trong thời gian dài, ưu tiên thực phẩm tự nhiên, hạn chế tối đa tinh bột và dầu mỡ. Việc ăn uống với bà không còn là nhu cầu hưởng thụ, mà là một phần của kỷ luật nghệ thuật. Bên cạnh đó, bà duy trì cơ thể trong trạng thái linh hoạt liên tục, giữ thói quen vận động và luyện tập hằng ngày. Một chi tiết thường được nhắc đến là việc bà nuôi móng tay rất dài để phục vụ biểu diễn – điều này khiến sinh hoạt bất tiện nhưng lại góp phần tạo nên hiệu ứng đặc trưng cho các động tác tay. Tất cả cho thấy mức độ tận hiến gần như tuyệt đối mà bà dành cho nghệ thuật. 

 

  Trong sự nghiệp của mình, dấu ấn lớn nhất của Dương Lệ Bình chính là 孔雀舞 (Kǒngquè Wǔ, vũ điệu khổng tước), một điệu múa gắn liền với hình ảnh của bà. Tuy nhiên, múa chim công không phải do bà sáng tạo hoàn toàn, mà có nguồn gốc từ đời sống của dân tộc Thái (傣族, Dǎi Zú) ở Vân Nam. Trong văn hóa của họ, chim công là biểu tượng của vẻ đẹp, sự thuần khiết và hạnh phúc, thường xuất hiện trong các nghi lễ, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng. 

 

  Từ nền tảng dân gian ấy, Dương Lệ Bình đã phát triển 孔雀舞 thành một hình thức nghệ thuật sân khấu mang tính cá nhân và chiều sâu biểu cảm. Bà không chỉ tái hiện hình dáng chim công qua các động tác tay xòe như cánh, bước chân nhẹ nhàng hay dáng xoay uyển chuyển, mà còn truyền tải được “tinh thần” của loài chim này: vừa kiêu hãnh, vừa thanh thoát, vừa mang nét cô độc rất riêng. Những chuyển động của bà không dồn dập, mà chậm rãi, tinh tế, như thể mỗi cử động đều được “thở” cùng thiên nhiên. 

 

  Một điểm đặc biệt trong 孔雀舞 của Dương Lệ Bình là sự tập trung vào chi tiết. Đôi tay với những ngón dài và mềm, ánh mắt thay đổi theo từng nhịp cảm xúc, cùng nhịp điệu cơ thể được kiểm soát gần như tuyệt đối, tất cả tạo nên một trải nghiệm thị giác rất khác so với múa hiện đại hay ballet. Người xem không chỉ “xem múa”, mà như đang quan sát một sinh thể sống, đang di chuyển trong không gian. 

 

  Về ý nghĩa, 孔雀舞 (Kǒngquè Wǔ – múa chim công) không chỉ là một tiết mục biểu diễn, mà còn là cách thể hiện mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Trong quan niệm Á Đông, vẻ đẹp không tách rời sự hài hòa, và chim công chính là hiện thân của sự cân bằng ấy. Qua điệu múa, Dương Lệ Bình dường như muốn nhắc rằng con người cũng là một phần của tự nhiên, và chỉ khi trở về với sự tinh khiết ban đầu, ta mới chạm tới cái đẹp đích thực.

  Đầu tháng 3 vừa qua, Dương Lệ Bình (杨丽萍 – Yáng Lìpíng) đã có chuyến lưu diễn đặc biệt tại Việt Nam với bốn buổi biểu diễn, thu hút sự quan tâm lớn từ khán giả yêu nghệ thuật. Đây không chỉ là một sự kiện biểu diễn đơn thuần, mà còn là dịp hiếm hoi để công chúng Việt Nam được tiếp cận trực tiếp với phong cách múa mang đậm dấu ấn cá nhân của bà.

  Suốt nhiều năm, Dương Lệ Bình đã không ngừng biểu diễn và sáng tạo dựa trên nền tảng ấy, đưa hình ảnh 孔雀舞 vượt ra khỏi biên giới Trung Quốc. Với khán giả quốc tế, đó là một tiết mục mang đậm màu sắc phương Đông; còn với chính bà, đó là cách kể lại câu chuyện về thiên nhiên, về văn hóa và về chính bản thân mình.