Truyện ngắn "Thank You, M'am" by Langston Hughes

Văn học phương Tây tự hào có vô số tác phẩm kinh điển được giảng dạy rộng rãi trong các trường trung học phổ thông ở Mỹ. Mỗi tuần, chúng ta sẽ cùng nhau đắm chìm vào thế giới của những truyện ngắn kinh điển, đầu tiên là đọc cả bản tiếng Anh lẫn tiếng Việt để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp ngôn ngữ của tác phẩm. Sau đó, ở số tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích ý nghĩa ẩn chứa bên trong.

__________________________

Câu chuyện của tuần này là "Thank You, M’am" hay "Con cảm ơn cô" của tác giả Langston Hughes. 

Thank You, M'am

Langston Hughes

She was a large woman with a large purse that had everything in it but hammer and nails. It had a long 

strap, and she carried it slung across her shoulder. It was about eleven o’clock at night, and she was walking alone, when a boy ran up behind her and tried to snatch her purse. The strap broke with the single tug the boy gave it from behind. But the boy’s weight and the weight of the purse combined caused him to lose his balance so, instead of taking off full blast as he had hoped, the boy fell on his back on the sidewalk, and his legs flew up. The large woman simply turned around and kicked him right square in his blue-jeaned sitter. Then she reached down, picked the boy up by his shirt front, and shook him until his teeth rattled. 

After that the woman said, “Pick up my pocketbook, boy, and give it here.” She still held him. But she bent 

down enough to permit him to stoop and pick up her purse. Then she said, “Now ain’t you ashamed of yourself?” 

Firmly gripped by his shirt front, the boy said, “Yes’m.” 

The woman said, “What did you want to do it for?” 

The boy said, “I didn’t aim to.” 

She said, “You a lie!” 

By that time two or three people passed, stopped, turned to look, and some stood watching. 

“If I turn you loose, will you run?” asked the woman. 

“Yes’m,” said the boy. 

“Then I won’t turn you loose,” said the woman. She did not release him. 

“I’m very sorry, lady, I’m sorry,” whispered the boy. 

“Um-hum! And your face is dirty. I got a great mind to wash your face for you. Ain’t you got nobody home to tell you to wash your face?”  

“No’m,” said the boy. 

“Then it will get washed this evening,” said the large woman starting up the street, dragging the frightened boy behind her. 

He looked as if he were fourteen or fifteen, frail and willow-wild, in tennis shoes and blue jeans. 

The woman said, “You ought to be my son. I would teach you right from wrong. Least I can do right now 

is to wash your face. Are you hungry?” 

“No’m,” said the being dragged boy. “I just want you to turn me loose.” 

“Was I bothering you when I turned that corner?” asked the woman. 

“No’m.” 

“But you put yourself in contact with me,” said the woman. “If you think that that contact is not going to 

last awhile, you got another thought coming. When I get through with you, sir, you are going to remember 

Mrs. Luella Bates Washington Jones.” 

Sweat popped out on the boy’s face and he began to struggle. Mrs. Jones stopped, jerked him around in 

front of her, put a half-nelson about his neck, and continued to drag him up the street. When she got to her door, she dragged the boy inside, down a hall, and into a large kitchenette-furnished room at the rear of the house. She switched on the light and left the door open. The boy could hear other roomers laughing and talking in the large house. Some of their doors were open, too, so he knew he and the woman were not alone. The woman still had him by the neck in the middle of her room. 

She said, “What is your name?” 

“Roger,” answered the boy. 

“Then, Roger, you go to that sink and wash your face,” said the woman, whereupon she turned him 

loose—at last. Roger looked at the door—looked at the woman—looked at the door—and went to the sink.  Let the water run until it gets warm,” she said. “Here’s a clean towel.” 

“You gonna take me to jail?” asked the boy, bending over the sink. 

“Not with that face, I would not take you nowhere,” said the woman. “Here I am trying to get home to 

cook me a bite to eat and you snatch my pocketbook! Maybe, you ain’t been to your supper either, late as it be. Have you?” 

“There’s nobody home at my house,” said the boy. 

“Then we’ll eat,” said the woman, “I believe you’re hungry—or been hungry—to try to snatch my pocketbook.” 

“I wanted a pair of blue suede shoes,” said the boy. 

“Well, you didn’t have to snatch my pocketbook to get some suede shoes,” said Mrs. Luella Bates 

Washington Jones. “You could of asked me.” 

“M’am?” 

The water dripping from his face, the boy looked at her. There was a long pause. A very long pause. After 

he had dried his face and not knowing what else to do dried it again, the boy turned around, wondering 

what next. The door was open. He could make a dash for it down the hall. He could run, run, run, run, run! 

The woman was sitting on the day-bed. After a while she said, “I were young once and I wanted things I 

could not get.” 

There was another long pause. The boy’s mouth opened. Then he frowned, but not knowing he frowned. 

The woman said, “Um-hum! You thought I was going to say but, didn’t you? You thought I was going to 

say, but I didn’t snatch people’s pocketbooks. Well, I wasn’t going to say that.” Pause. Silence. “I have 

done things, too, which I would not tell you, son—neither tell God, if he didn’t already know. So you set 

down while I fix us something to eat. You might run that comb through your hair so you will look 

presentable.” 

In another corner of the room behind a screen was a gas plate and an icebox. Mrs. Jones got up and went behind the screen. The woman did not watch the boy to see if he was going to run now, nor did she watch her purse which she left behind her on the day-bed. But the boy took care to sit on the far side of the room where he thought she could easily see him out of the corner of her eye, if she wanted to. He did not trust the woman not to trust him. And he did not want to be mistrusted now. 

“Do you need somebody to go to the store,” asked the boy, “maybe to get some milk or something?” 

“Don’t believe I do,” said the woman, “unless you just want sweet milk yourself. I was going to make cocoa out of this canned milk I got here.” 

“That will be fine,” said the boy. 

She heated some lima beans and ham she had in the icebox, made the cocoa, and set the table. The woman did not ask the boy anything about where he lived, or his folks, or anything else that would embarrass him. Instead, as they ate, she told him about her job in a hotel beauty-shop that stayed open late, what the work was like, and how all kinds of women came in and out, blondes, red-heads, and Spanish. Then she cut him a half of her ten-cent cake. 

“Eat some more, son,” she said. 

When they were finished eating she got up and said, “Now, here, take this ten dollars and buy yourself some blue suede shoes. And next time, do not make the mistake of latching onto my pocketbook nor  nobody else’s—because shoes come by devilish like that will burn your feet. I got to get my rest now. But I wish you would behave yourself, son, from here on in.” She led him down the hall to the front door and opened it. “Good-night! Behave yourself, boy!” she said, looking out into the street. 

The boy wanted to say something else other than “Thank you, m’am” to Mrs. Luella Bates Washington 

Jones, but he couldn’t do so as he turned at the barren stoop and looked back at the large woman in the 

door. He barely managed to say “Thank you” before she shut the door. And he never saw her again. 

Con cảm ơn cô

Tác giả Langston Hughes

Bà là người đàn bà có vóc dáng to lớn cùng với chiếc túi bự chứa được tất cả mọi thứ ngoại trừ búa và đinh. Cái túi này có quai dài và bà đeo nó vắt chéo qua vai. Lúc ấy là mười một giờ tối, và bà đang đi bộ một mình thì có một thằng nhóc chạy tới sau lưng bà và cố giật cái túi. Chỉ một cú giật từ phía sau của thằng nhóc đã khiến quai túi bị đứt. Nhưng sức nặng của thằng nhóc và sức nặng của cái túi kết hợp lại làm cho nó bị mất thăng bằng, thành thử ra, thay vì nhanh chân tẩu thoát hết tốc lực như nó kỳ vọng, thằng nhóc lại ngã ngửa xuống vỉa hè, hai chân chổng ngược lên trời. Người đàn bà to lớn kia chỉ việc quay lại và cứ thế đá thẳng vào cái mông mặc quần jean xanh của nó. Rồi bà cúi xuống, túm áo nhấc bổng nó lên và lắc cho đến khi răng nó va vào nhau lập cập.

Sau đó người đàn bà nói: "Hãy nhặt cái túi lên nào nhóc, rồi đưa đây cho tao". Bà vẫn nhấc bổng thằng nhóc trong tay. Tuy nhiên bà đã cúi xuống đủ để cho nó khom người xuống và nhặt cái túi của bà lên. Rồi bà nói: "Nào giờ thì mày có thấy xấu hổ không?".

Vẫn còn bị túm chặt lấy áo, thằng nhóc nói: "Vâng thưa bà".

Người đàn bà nói: "Mày giật túi của tao để làm gì?".

Thằng nhóc nói: "Con chẳng định làm gì cả".

Bà bèn nói: "Mày nói láo nó vừa thôi!".

Lúc này có hai ba người qua đường dừng bước, quay lại nhìn và một số người thì đứng xem.

"Nếu tao thả mày ra, thì mày sẽ chạy chứ hả?", người đàn bà nói.

"Vâng thưa bà", thằng nhóc nói.

"Vậy thì tao sẽ không thả mày đâu", người đàn bà nói. Bà không thả thằng nhóc ra.

"Con rất xin lỗi bà, con xin lỗi", thằng nhóc thầm thì.

"Ừm hừm! Cái mặt mày rất là bẩn. Tao nghĩ mày cần phải rửa mặt đi. Chẳng lẽ không ai ở nhà bảo cho mày biết cần phải rửa mặt sao?".

"Không, thưa bà", thằng nhóc nói.

"Vậy thì tối nay mặt mày sẽ được rửa sạch thôi", người đàn bà có vóc dáng to lớn vừa nói vừa bắt đầu đi ngược lên phố, lôi xềnh xệch thằng nhóc đang khiếp hãi theo sau.

Thằng nhóc trông độ chừng mười bốn mười lăm tuổi gì đó, yếu ớt và mong manh như một cây liễu, nó đi giày tennis và mặc quần jean màu xanh.

Người đàn bà nói: "Mày đáng ra phải là con tao mới phải. Tao sẽ dạy cho mày điều hay lẽ phải. Ít nhất thì ngay bây giờ tao cũng có thể bắt mày đi rửa mặt. Mày có đói không?".

"Không, thưa bà", thằng nhóc nói, nó vẫn đang bị lôi đi. "Con chỉ muốn bà thả con ra thôi".

"Tao rẽ vào cái chỗ góc phố ấy thì phiền gì đến mày à?", người đàn bà hỏi.

"Không phiền gì cả, thưa bà".

"Vậy mà mày lại giật đồ của tao", người đàn bà nói. "Nếu mày nghĩ rằng chuyện giật đồ đó không sao thì mày nên nghĩ lại con đi nhé. Một khi tao đã sạc cho một trận xong xuôi rồi, thì thưa quý ngài, quý ngài sẽ nhớ mãi không quên bà Luella Bates Washington Jones này đâu".

Mồ hôi toát ra đầm đìa trên mặt thằng nhóc và nó bắt đầu giãy giụa. Bà Jones dừng lại, kéo nó ra đằng trước mặt mình, vòng tay gông cổ nó lại và tiếp tục kéo nó đi trên phố.

Khi đến trước cửa nhà, bà lôi thằng nhóc vào trong, đi qua hành lang rồi đến cuối nhà thì bước vào một căn phòng lớn có trang bị đồ bếp. Bà bật đèn lên và để cửa mở. Thằng nhóc nghe thấy tiếng cười nói của những người khách trọ khác trong ngôi nhà lớn này. Một số người cũng để cửa phòng mở, nên nó biết rằng trong nhà không chỉ có mình nó và người đàn bà này. Người đàn bà vẫn dùng tay ghì chặt cổ nó ở giữa phòng.

Bà nói: "Tên mày là gì?".

"Roger ạ", thằng nhóc trả lời.

"Được rồi, Roger, giờ thì mày đến cái bồn kia và rửa mặt đi", người đàn bà vừa nói vừa thả thằng nhóc ra - rốt cuộc thì cũng thả nó ra. Roger nhìn ra cửa - nhìn người đàn bà - nhìn ra cửa - và đi tới bồn rửa.

"Để cho nước chảy một lúc cho nó ấm đã" - bà nói - "Khăn sạch đây".

"Bà sẽ tống con vào tù đúng không?", thằng nhóc vừa cúi người bên bồn rửa vừa hỏi.

"Với cái mặt bẩn thế kia thì không đâu, tao sẽ không tống mày vào đâu cả" - người đàn bà nói. "Đây tao đang trên đường về nhà để nấu món gì đó ăn còn mày thì giật túi của tao! Chắc có lẽ mày cũng chưa ăn gì, dù tối muộn thế này rồi. Có phải không?".

"Nhà con không có ai cả" - thằng nhóc nói.

"Vậy thì chúng ta sẽ ăn cùng nhau", người đàn bà nói, "tao tin là mày đói khát - hoặc đã bị đói khát - đến độ phải giật túi của tao".

"Con muốn mua một đôi giày da màu xanh" - thằng nhóc nói.

"Chà, mày đâu cần phải giật túi của tao để mua giày da" - bà Luella Bates Washington Jones nói. "Mày có thể hỏi xin tao mà".

"Hỏi xin bà á?".

Nước rỏ xuống từ mặt thằng nhóc, nó nhìn bà. Một khoảng lặng dài. Rất dài. Sau khi đã lau khô mặt và không biết làm gì nên lại lau thêm một lần nữa, thằng nhóc quay tới quay lui, tự hỏi không biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp nữa đây. Cánh cửa vẫn mở. Nó có thể chạy vọt ra hành lang. Nó có thể chạy, chạy, chạy, chạy!

Người đàn bà đang ngồi trên giường. Sau một hồi bà nói: "Hồi còn trẻ, cô cũng muốn những thứ mà cô không thể có được".

Lại một khoảng lặng dài nữa. Miệng thằng nhóc há hốc ra. Rồi nó nhíu mày, nhưng lại không biết rằng mình đang nhíu mày.

Người đàn bà nói, "Ừm-hừm! Con nghĩ cô sẽ nói nhưng, đúng không? Con nghĩ cô sẽ nói, nhưng cô không giật túi của mọi người. Chà, cô sẽ không nói như vậy đâu". Ngừng lại. Im lặng. "Cô cũng làm nhiều chuyện mà cô sẽ không nói với con đâu, con trai ạ - mà cũng chẳng kể với Chúa đâu, nếu như ngài không biết sẵn chuyện đó rồi. Vậy nên con cứ ngồi xuống đi trong lúc cô nấu món gì đó cho để hai cô con mình cùng ăn. Con có thể dùng cái lược kia chải tóc đi, như thế trông con sẽ bảnh bao ra đó".

Ở góc kia của căn phòng, phía sau vách ngăn là một cái bếp gas và một cái tủ lạnh. Bà Jones đứng dậy và đi ra sau vách ngăn. Bà không theo dõi thằng nhóc để xem giờ nó có chạy hay không, mà bà cũng chẳng nhìn đến cái túi mà bà để ở trên giường. Nhưng thằng nhóc thì đã cẩn thận ngồi ở phía xa căn phòng, chỗ mà nó nghĩ rằng bà có thể dễ dàng liếc mắt nhìn thấy, nếu muốn. Nó không tin rằng người đàn bà này đã tin tưởng nó. Và giờ thì nó không muốn bị nghi ngờ.

"Cô có cần người đi ra cửa hàng" - thằng nhóc hỏi, "có thể là để mua sữa hay cái gì đó không?".

"Không cần đâu", người đàn bà nói, "trừ phi chính con muốn uống sữa có đường. Cô đang định làm cacao từ cái hộp sữa đặc mà cô mua đây này".

"Vậy thì được rồi ạ", thằng nhóc nói.

Bà đun một ít đậu ngự và giăm bông lấy từ trong tủ lạnh ra, làm cacao, rồi dọn ra bàn ăn.

Người đàn bà không hỏi thằng nhóc bất cứ điều gì về nơi nó sống, hay bố mẹ nó, hay bất cứ điều gì khác có thể khiến cho nó lúng túng không biết trả lời sao. Thay vì thế, khi ngồi ăn, bà kể cho nó nghe về công việc của mình ở một cửa hiệu làm đẹp trong khách sạn, thường đóng cửa rất muộn, công việc ấy ra sao và có đủ các thể loại phụ nữ ra vào đó như thế nào, phụ nữ tóc vàng hoe, tóc đỏ, rồi phụ nữ Tây Ban Nha nữa.

Rồi bà cắt cho thằng nhóc nửa cái bánh mười xu.

"Ăn thêm chút nữa đi con trai" - bà nói.

Khi họ ăn xong, bà đứng dậy và nói: "Đây, giờ con hãy cầm lấy tờ mười đô này và mua cho mình một đôi giày da màu xanh đi. Và lần sau, chớ có giật túi của cô hay của bất kỳ ai khác nữa đấy - vì đôi giày mà kiếm được bằng cái cách gian manh ma quỷ như thế sẽ thiêu rụi chân con đó. Giờ thì cô phải đi ngủ đây. Nhưng cô chúc con từ nay trở đi sẽ cư xử cho đúng mực, con nhé".

Bà dẫn thằng nhóc qua hành lang đi ra cửa trước và mở cửa ra. "Tạm biệt con! Nhớ cư xử cho đúng mực, con nhé!", bà vừa nói vừa nhìn ra ngoài đường.

Thằng nhóc muốn nói điều gì đó khác hơn là "Con cảm ơn cô ạ" tới bà Luella Bates Washington Jones, nhưng nó không thể nào làm được như thế lúc nó quay người chỗ bậc thềm trơ trọi và ngoái lại nhìn người đàn bà có vóc dáng to lớn đang đứng ở cửa. Nó hầu như chỉ kịp nói "Cảm ơn cô" trước khi bà đóng cửa lại. Và nó không bao giờ gặp lại bà nữa.