Kết thúc năm cũ và đón chào năm mới với lễ Trừ tịch của người Trung Quốc

 

Trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, lễ Trừ tịch (除夕- chúxī, nghĩa là đêm trừ bỏ cái cũ) chỉ đêm cuối cùng của năm âm lịch, ngay trước ngày mùng Một Tết. Đây không chỉ là ranh giới của thời gian, mà còn là thời khắc con người khép lại một năm đã qua, nhìn lại những điều cũ và chuẩn bị tâm thế để đón nhận khởi đầu mới.

 

 

 

Về mặt lịch sử, 除夕 (Chúxī – Trừ tịch) có nguồn gốc rất sớm, gắn liền với xã hội nông nghiệp cổ đại Trung Hoa. Người xưa tin rằng cuối năm là lúc cần “trừ” đi tai ương, bệnh tật, điều không may, và để “tịch” (kết thúc) một chu kỳ cũ. Vào thời cổ, trong đêm này người dân thường cúng tế trời đất và tổ tiên, cảm tạ vì một năm bình an, đồng thời cầu mong mùa màng và cuộc sống năm mới được thuận lợi. Theo dòng chảy lịch sử, các nghi lễ ấy dần giản lược, nhưng tinh thần tiễn cũ đó là đón mới vẫn được gìn giữ nguyên vẹn cho đến ngày nay.

 

 

 

Nhắc đến Trừ tịch, không thể không kể tới truyền thuyết về 年兽 (Nián Shòu,  quái thú Năm). Dân gian kể rằng mỗi năm vào đêm cuối năm, con quái thú này lại xuất hiện, phá hoại làng mạc và làm hại con người. Sau nhiều lần quan sát, người dân phát hiện 年兽 rất sợ màu đỏ, ánh lửa và tiếng động lớn. Từ đó, họ treo đồ đỏ, đốt lửa và đốt pháo 爆竹 (Bàozhú, nghĩa là pháo nổ) trong đêm Trừ tịch để xua đuổi quái thú. Truyền thuyết này chính là lời giải thích dân gian cho những phong tục quen thuộc như dùng màu đỏ, treo câu đối và đốt pháo vào dịp Tết.

 

 

 

Trong đời sống hiện đại, Trừ tịch vẫn giữ vai trò là đêm của đoàn viên. Vào tối 除夕 (Chúxī), cả gia đình quây quần bên 年夜饭 (Niányèfàn, bữa cơm tất niên). Mâm cơm này không cần quá cầu kỳ, nhưng nhất định phải đủ đầy và ấm cúng. Cá 鱼 (Yú, đồng âm với 余 – dư dả) gần như không thể thiếu, bởi nó mang theo ước vọng sung túc cho năm mới; sủi cảo 饺子 (Jiǎozi) có hình dáng giống thỏi bạc cổ, tượng trưng cho tài lộc và may mắn.

 

 

 

Sau bữa cơm tất niên là phong tục 守岁 (Shǒusuì, nghĩa là thức canh năm mới). Người lớn trò chuyện, trẻ nhỏ xem truyền hình, cùng chờ đợi khoảnh khắc giao thừa. Nhiều gia đình theo dõi 春节联欢晚会 (Chūnjié Liánhuān Wǎnhuì/ Gala mừng Xuân), chương trình truyền hình đặc biệt đã trở thành “ký ức tập thể” của hàng triệu gia đình Trung Quốc. Việc thức qua Trừ tịch được tin rằng sẽ mang lại sức khỏe, trường thọ cho cha mẹ và sự bình an cho cả gia đình.

 

  

 

Trải qua hàng nghìn năm, từ nghi lễ cổ xưa, truyền thuyết 年兽 (Nián Shòu), cho đến bữa 年夜饭 (Niányèfàn) sum họp hôm nay, lễ 除夕 (Chúxī – Trừ tịch) vẫn giữ nguyên tinh thần cốt lõi của nó: khép lại những điều cũ, trân trọng gia đình và nuôi dưỡng hy vọng cho tương lai. Chính chiều sâu lịch sử và những câu chuyện dân gian ấy đã khiến Trừ tịch không chỉ là một ngày lễ, mà là linh hồn của Tết Trung Hoa.